Günümüzde Kenevir: Yeniden Keşif ve Modern Kullanımlar

1. Yasakların Ardından Yeniden Doğuş

• BM Tek Sözleşmesi (1961) keneviri esrar ile aynı kategoride değerlendirmiş ve birçok ülkede üretim yasaklanmıştı.

• 2000’li yıllardan itibaren özellikle Avrupa, Kanada ve ABD’de kenevir “endüstriyel” ve “medikal” kullanım ayrımıyla yeniden yasal çerçeveye alındı.

• Türkiye’de ise 2016’dan itibaren Tarım Bakanlığı kontrolünde 19 ilde kenevir ekimine yeniden izin verildi.

2. Günümüzde Kenevirin Kullanım Alanları

Tarım ve Sürdürülebilirlik

• Toprak temizliği: Kenevir, ağır metalleri ve toksinleri emerek tarım alanlarını arındırır (fitoremediasyon).

• Karbon yakalama: Kenevir, 1 hektarda ormana kıyasla 2–3 kat daha fazla CO₂ emer.

Tekstil ve Biyoplastik

• Kenevir lifleri pamuktan %30 daha dayanıklıdır, daha az su ve pestisit gerektirir.

• Avrupa’da kenevir bazlı biyoplastikler otomotiv ve ambalaj sektöründe hızla yaygınlaşmaktadır.

Gıda ve Beslenme

• Kenevir tohumu, tam protein kaynağıdır; tüm esansiyel aminoasitleri içerir.

• Yüksek omega-3 ve omega-6 dengesiyle fonksiyonel gıda sektöründe yükselen bir süper gıdadır.

• “Hemp protein powder” sporcu beslenmesinde yaygın kullanılmaktadır.

Medikal ve Sağlık

• CBD (Cannabidiol): Ağrı, epilepsi ve anksiyete tedavilerinde araştırılmaktadır.

• Topikal ürünler: Kenevir yağı cilt nemlendirici, antioksidan ve antiinflamatuvar özellikleriyle kozmetikte öne çıkıyor.

Endüstri ve İnşaat

• Hempcrete (kenevir betonu): Hafif, nefes alabilen ve karbon negatif bir yapı malzemesi.

• Biyokompozitler: Uçak ve otomotiv parçalarında kullanılmaya başlanmıştır.

3. Ekonomik Boyut

• Küresel endüstriyel kenevir pazarı 2023’te yaklaşık 7 milyar USD’ye ulaşmış, 2030’da 20 milyar USD’nin üzerine çıkması beklenmektedir¹.

• Avrupa Birliği, yeşil dönüşüm kapsamında keneviri “gelecek 10 yılın stratejik bitkisi” olarak tanımlamaktadır.

• Türkiye, coğrafi avantajı ve geleneksel üretim kültürüyle bu pazarda güçlü bir aktör olabilir.

4. Kenevirin Yeniden Keşfi: Gelecek Perspektifi

Bugün kenevir:

• Gıdada süper besin,

• Kozmetikte doğal çözüm,

• Sanayide sürdürülebilir hammadde,

• Tıpta umut verici bir molekül kaynağı olarak yeniden gündemde.

Kenevirin modern çağdaki yükselişi, aslında insanlığın geçmişte kaybettiği bir bilgeliğin yeniden hatırlanmasıdır.

Dipnotlar

Kaynakça (Seçilmiş)

• Clarke, R. C., & Merlin, M. D. (2013). Cannabis: Evolution and Ethnobotany. University of California Press.

• Russo, E. B. (2011). Taming THC: potential cannabis synergy and phytocannabinoid-terpenoid entourage effects. British Journal of Pharmacology.

• Small, E. (2017). Cannabis: A Complete Guide. CRC Press.

• Türkiye Tarım ve Orman Bakanlığı, Kenevir Üretim Yönetmeliği (2016).
  
  Hazırlayan: Prof. Dr. Aliye ARAS