Kenevirin Sağlık ve Tıp Alanındaki Kullanımları

Kenevir (Cannabis), binlerce yıldır tıbbi amaçlarla kullanılan bir bitkidir. Antik Çin farmakopesinden (M.Ö. 2000) modern klinik araştırmalara kadar, kenevirin sağlık üzerindeki etkileri sürekli merak konusu olmuştur. Günümüzde ise özellikle endokannabinoid sistemin keşfi ile birlikte, kenevirin potansiyel tedavi edici etkileri yeniden gündeme gelmiştir.

1. Endokannabinoid Sistem ve Kenevir

• Endokannabinoid Sistem (ECS): 1990’larda keşfedilen bu biyolojik sistem, insan vücudunda uyku, iştah, bağışıklık, ağrı ve ruh hali gibi birçok temel fonksiyonu düzenler¹.

• ECS, iki ana reseptörden oluşur: CB1 (beyin ve sinir sistemi) ve CB2 (bağışıklık sistemi).

• Kenevirden elde edilen kannabinoidler (özellikle CBD ve THC), bu reseptörlerle etkileşime girerek farklı fizyolojik etkiler ortaya çıkarır.

2. CBD (Cannabidiol) ve Sağlık

• Psikoaktif değildir: CBD, THC’den farklı olarak “sarhoş edici” etki göstermez.

• Epilepsi: 2018’de FDA, çocuklarda dirençli epilepsi (Dravet sendromu, Lennox-Gastaut sendromu) için CBD bazlı ilk ilacı (Epidiolex) onayladı².

• Anksiyete ve Uyku: Klinik çalışmalar, CBD’nin anksiyete semptomlarını azalttığını ve uyku kalitesini artırabileceğini göstermektedir.

• Ağrı ve İltihap: CBD, kronik ağrı ve romatizmal hastalıklarda antiinflamatuvar etki göstermektedir³.

• Bağımlılık Tedavisi: Erken dönem araştırmalar, CBD’nin nikotin ve opioid bağımlılığında destekleyici olabileceğini göstermektedir.

3. Kenevir Yağı ve Tıbbi Kullanımları

• Cilt Sağlığı: Topikal uygulamalarda egzama, akne ve atopik dermatit tedavisinde nemlendirici ve iltihap giderici etki sağlar⁴.

• Ağrı Yönetimi: Kas-iskelet sistemi rahatsızlıklarında masaj yağı olarak kullanılmaktadır.

• Antioksidan Etki: Yüksek E vitamini ve polifenol içeriğiyle hücre hasarını azaltıcı etki gösterir.

4. THC ve Medikal Kullanımlar

• Kanser Tedavisi Destek: THC, kemoterapiye bağlı bulantı ve kusmanın azaltılmasında uzun süredir kullanılmaktadır⁵.

• Ağrı: Özellikle nöropatik ağrı tedavisinde etkilidir.

• İştah Artırma: HIV/AIDS ve kanser hastalarında iştah kaybına karşı kullanılmaktadır.

Not: THC psikoaktif olduğu için birçok ülkede yalnızca medikal reçeteyle kullanılmaktadır.

5. Dünya Sağlık Örgütü ve Güvenlik Değerlendirmesi

• WHO (2018) Raporu: CBD’nin bağımlılık yapmadığı, kötüye kullanım potansiyeli taşımadığı belirtilmiştir⁶.

• Yan Etkiler: Yüksek dozlarda yorgunluk, mide bulantısı ve iştah değişiklikleri görülebilir.

• Güvenlik: Kontrollü kullanımda ciddi yan etki profili düşüktür; ancak ilaç etkileşimleri nedeniyle tıbbi gözetim önerilir.

6. Gelecek Perspektifi

• Nörolojik Hastalıklar: Alzheimer, Parkinson ve MS üzerine araştırmalar devam etmektedir.

• Psikiyatrik Kullanımlar: PTSD (travma sonrası stres bozukluğu) ve depresyonda potansiyel etkiler araştırılmaktadır.

• Klinik Çalışmalar: 2024 itibarıyla dünya genelinde 200’den fazla CBD/THC odaklı klinik araştırma yürütülmektedir.

Sonuç

Kenevir, antik çağlardan günümüze kadar sağlık ve tıpta kullanılan çok yönlü bir bitki olmuştur. Bugün modern tıp, kenevirin bileşenlerini yeniden keşfederek epilepsi, anksiyete, ağrı, uyku bozuklukları ve cilt hastalıklarında umut verici sonuçlar elde etmektedir.

Kenevirin sağlık alanındaki geleceği, daha fazla klinik araştırma ve düzenleyici kurumların bilimsel değerlendirmeleriyle şekillenecektir.

Hazırlayan: Prof. Dr. Aliye ARAS